Vol. 8 No. 390
Sunday, March 4, 2012
   
  Tagbilaran City, Bohol, Philippines



Email: mikeligalig@gmail.com

Ang Lubi Nga Akong Gitanom

Niadtong 1989 nagtanom ko ug upat ka lubi. Ang usa gisabsab sa baka ug tulo lang ka punoan ang milahutay ug tubo hangtud nga milajog ug karon nagsige na ug pamulig.

Diha ra sa kilid sa among balay gitisok ang turok nga lubi. Grade 4 pa ko niadto, 10 anyos. Kadtong akong lolo kugihan manamom-tanom ug bisan unsa. Didto sa luyo sa balay sa akong grandparents, dihay daghang mga lubi nga gipaturok. Sa wala pa mohapak ang bagjong Nitang, nagtinalikoray lang tong kalubihan sa akong lolo ug lola (fatherís side). Paghuman sa bagjo, nahapay tanan.

Kaniadto, si Papa wala pa maglain ug puyo. Nag-ipon halos tanang anak ug mga apo sa usa ka balay. Sa mibalhin na mi ug laing balay, gihatag sa akong lolo kadtong upat ka turok nga lubi. Wala ra to nako tagda apan gasige ug pahimangno ang akong tatay (maoy tawag namo sa among grandfather) nga itanom gyud ang maong mga lubi.

Ug tuod man nagkuha ko ug bungay, maoy akong gigamit sa pagkubkob ug upat ka lungag kilid sa among balay.

Karon ang tulo ka lubi mao nay kuhaanan nako ug butong aron maglamaw kung mahiuli ko sa among lungsod sa Anda.

Matag higayon nga makita ko ang mga putot sa lubi, mahinumdom ko sa akong lolo nga maoy nagdasig nako sa bata pa nga ipatanom ning mga lubiha.

Taud-taud na pud nga wala ko makadalikyat sa Anda. Miaging semana miingon ang akong manghod nga gikopras nalang ang mga bunga sa lubi kadtong akong tinamom kay wa man pud ko mouli. (Wala man goy makopras kung mouli ko kay kada adlaw man ko magpasaka ug lubi. Kana pay dag-on nga unay sa punoan. Diri sa Tagbilaran, tag-20 pesos ang buok sa butong, sakit na sa bulsa).

Sa usa ka koprasan, mihalin ug kapin usa ka libo ka pesos ang tulo ka punoan sa lubi. Nakapamalandong ko nga sa ato pa diay kung nananom ko ug 100 ka punoan sa lubi niadtong bata pa ko, ubay-ubay diay pud ang mapatimbang sa kopras karon. Unta.

Ingnon tang pulonga, magdawat-limpyo nalang ko sa abot sa kopras. Atong kwentahon: kung mohalin ug 1,000 pesos ang tulo ka punoan, sa 100 ka punoan sa lubi, mahimo nga mosapi ug kapin sa 30,000 pesos kada quarter. Sa usa ka tuig, mahimo nga mo-income ug P120,000 kapin.

Ang sweldo sa mga department stores ug malls sa pagtindog-tindog (hangtud barikosan) tibuok adlaw 6 to 7 times a week, dos mil pesos kapin way labot deduction. Sa usa ka tuig, 24,000 kapin ang income sa usa ka saleslady or salesboy.

Pero kung duna kay 100 gatos o kaha dosientos ka punoan nga lubi sa gamayng luna sa yuta, lupig pa nimoy nagsweldo ug manager sa bangko, kung maohon ilabina kay mimahal na ang kilo sa kopras.

Naanugnan ko sa kahigayonan kay tulo ra ka punoan sa lubi ang akong natanom. Ning bata pa ta, di man nato madahom nga mao ba diay ni ang mahimo nga bunga sa imong kakugi pagpanglabay sa daghang mga katuigan.

Hinuon, dili pa ulahi ang tanan. Bisan ug nilajog na ni akong edad, mahimo pa ko nga mananom ug mga lubi. Dili kini para sa akong kaugalingon pero para sa sunod nga henerasyon ug sa akong mga apo ugma damlag.

Wala ko matimbang ang gibug-aton sa kamahinungdanon sa pagpananum hangtud nga nakita ko ang halin sa kopras gikan sa tulo lang ka punoan sa lubi.

Sa bisan asang lungsod sa Bohol, pagkadaghang mga juta nga nagyaka lang ug wala tikara. Ang atong mga katawhan kulang sa giya ug pagmaymay kung unsa ka mahinungdanon ang pag-uma. Gani pa man, bisag kamunggay pangajuon pa apalin pa ug bali ang sanga.

Niadtong bata pa ko, halos tanan sa among mga silingan motungas sa bukid aron mag-uma. Bisag unsa lang ang itanom: kamote, bulanghoy, gabi, ubi, karlan, paw, sibuyas, kamatis, etc. Magdala-dala lang ug transistor radio tong mga tawo sauna aron pud naay molaylay sa kamingaw sa bungtod samtang nagbungay sa yuta.

Karon sa among baryo, milagro ug naay nag-uma. Puro nanggisalig sa pinadala sa ilang mga anak nga nagpa-maid sa Manila.

Labina kung dunay TV, buntag, udto, hapon, ug gabii, ang mga tawo anaa nagtungkawo anang TV bisag walay bugas dung-agon.

Adunay bahandi nga ikahatod sa pagpananum ug pag-uma. Kung kita tanang mga Filipino mananom regardless sa atong profession karon, walay bisan usa nga magutman.

Pero unsaon man, tua tanang mga tawo nanggihan-ok sa suok sa Manila, ug gibayaan ang kamalig sa atong kabaryohan. Ug ang mga nahibilin sa baryo, gatagay-tagay lang ug bahal nga tuba.


Reactions to this article? You may send your comments to this writer:
(Note: All fields required)
Sender's Name :
Province/Country :
Email Address :
Message :
     
The Trial of Unfairness
Self-destructive Rumors
Untouched Treasures
Tiguwang way batasan?

Ang Lubi Nga Akong Gitanom
Boholís Economic Revolution